Historia i ciekawostki RLGD

HISTORIA POWSTANIA LOKALNEJ GRUPY RYBACKIEJ „OPOLSZCZYZNA”
Powstanie Lokalnej Grupy Rybackiej „Opolszczyzna” było inicjatywą oddolną, w którą od początku zaangażowany był sektor społeczny (Polski Związek Wędkarski okręg Opole i Polskie Towarzystwo Rybackie oddział Opole), sektor gospodarczy (duże gospodarstwa rybackie skupione w gminach Pokój, Niemodlin, Tułowice i Świerczów) oraz sektor publiczny (gminy: Lasowice Wielkie, Lewin Brzeski, Murów, Pokój, Świerczów, Popielów, Niemodlin, Tułowice, Ozimek, Turawa i Zębowice). Przy założeniu naszego stowarzyszenia bardzo nam także pomogli przedstawiciele Departamentu Rolnictwa i Rozwoju Wsi Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego.
Zebranie założycielskie Stowarzyszenia odbyło się 3 lipca 2009r. w Poliwodzie (gm. Ozimek). Na spotkaniu podjęto uchwałę w sprawie wyboru Komitetu Założycielskiego, w którego skład weszli: Jakub Roszuk (wiceprezes Polskiego Towarzystwa Rybackiego o/Opole), Sławomir Boroń, Grzegorz Landwójtowicz, Jan Labus (Burmistrz Ozimka), Wiesław Plewa (Wójt Tułowic) oraz zdecydowano o złożeniu wniosku o rejestrację do Krajowego Rejestru Sądowego, co ostatecznie nastąpiło 13 sierpnia 2009 roku. Następne spotkania, które odbyły się: 20 października 2009r. w gminie Niemodlin, 27 października 2009r. w gminie Pokój, 13 listopada 2009r. w Ozimku oraz 13 stycznia 2010r. w Popielowie miały na celu dalsze wzmacnianie więzi partnerskich trzech sektorów, dotyczyły także spraw organizacyjnych, ustaleń i propozycji dotyczących werbowania nowych członków Stowarzyszenia, szczególnie związanych z rybactwem oraz wstępnych ustaleń i konsultacji przy tworzeniu Lokalnej Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich. 

STRUKTURA LGR
Stowarzyszenie tworzą następujące organy:

  • Walne Zebranie Członków -  tworzą wszyscy członkowie Stowarzyszenia,
  • Zarząd - tworzy Prezes, Wiceprezes oraz do 2 Członków Zarządu,
  • Komisja rewizyjna -  tworzy Przewodniczący, Wiceprzewodniczący i jeden Członek,
  • Komitet -  w tym Przewodniczący (liczba członków zgodnie ze Statutem).


Walne zebranie członków pełni funkcje organu zatwierdzającego ważniejsze decyzje stowarzyszenia, w tym:

  • uchwalenie statutu i jego zmian,
  • wybór członków Zarządu i ich odwołanie,
  • wybór i odwołanie członków Komisji Rewizyjnej,
  • wybór i odwołanie członków Komitetu,
  • uchwalanie regulaminu Zarządu, Komitetu i Komisji Rewizyjnej,
  • zatwierdzenie procedur funkcjonowania LGR,
  • podejmowanie uchwał w najważniejszych dla stowarzyszenia sprawach, w tym udzielanie absolutorium ustępującemu Zarządowi lub Członkom Zarządu,
  • zatwierdzenie Lokalnej Strategii Rozwoju Obszaru Rybackiego i jej zmian.


Zarząd pełni funkcje zarządcze, w tym:

  • reprezentuje stowarzyszenie na zewnątrz,
  • kieruje bieżącą pracą stowarzyszenia,
  • zwołuje Walne Zabranie Członków,
  • ustala wysokość składek członkowskich,
  • opracowuje LSROR,
  • powołuje i odwołuje kierownika Biura Stowarzyszenia, ustala wielkość zatrudnienia i zasady wynagradzania pracowników Biura,
  • ustala regulamin Biura Stowarzyszenia,
  • zarządza funduszami i majątkiem Stowarzyszenia.

Komisja rewizyjna  pełni funkcje kontrolne i odpowiada za:

  • przeprowadzanie kontroli bieżącej pracy Stowarzyszenia,
  • dokonywanie wyboru podmiotu przeprowadzającego kontrolę sprawozdań finansowych Stowarzyszenia,
  • występowanie do walnego zebrania o udzielenie absolutorium dla Zarządu z tytułu złożonego sprawozdania.

Funkcje decyzyjne pełni Komitet Stowarzyszenia LGR „Opolszczyzna”, który odpowiada za wybór operacji do dofinansowania zgodnych z LSROR i według zatwierdzonych kryteriów wyboru operacji oraz rozpatruje odwołania związane z wyborem operacji. Decyzje tego organu są ostateczne i Zarząd LGR nie ma w tym zakresie żadnych kompetencji, poza obowiązkiem przesłania uchwał organu decyzyjnego do organu wdrażającego PO RYBY 2007-2010.

Zgodnie ze statutem oraz w ramach podpisywanej umowy, LGR jest zobligowana do zapewnienia realizacji powierzonych jej zadań, zgodnie z celami określonymi w PO RYBY 2007 -2013 i mającymi zastosowanie zasadami krajowymi i wspólnotowymi, w szczególności w zakresie kwalifikowania wydatków, kontroli, konkurencji, pomocy publicznej i zamówień publicznych. Ponadto wszelkie realizowane działania, Stowarzyszenie LGR Opolszczyzna, podejmuje z najwyższą starannością oraz najlepszą praktyką.

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Rybacka „Opolszczyzna” (LGR) działa na podstawie:

  • statutu Stowarzyszenia,
  • regulaminu Komitetu,
  • regulaminu Biura Stowarzyszenia,
  • ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach [Dz.U.  z 2001r. nr 79 poz. 855 z późn. zm.],
  • ustawy z dnia 3 kwietnia  2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem EFR oraz zgodnie ze statutem Stowarzyszenia Lokalna Grupa Rybacka „Opolszczyzna”,
  • rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 września 2009r. w sprawie szczegółowych warunków, jakim powinna odpowiadać lokalna strategia rozwoju obszarów rybackich, kryteriów wyboru lokalnej grupy rybackiej do realizacji tej strategii oraz wymagań, jakim powinna odpowiadać umowa dotycząca warunków i sposobu realizacji tej strategii w ramach programu operacyjnego „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013” [Dz.U nr 162, poz.1292],
  • rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi  z dnia 15 października 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 4 – Zrównoważony rozwój obszarów zależnych od rybactwa, zawartą w programie operacyjnym  w ramach działania „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju” „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013”  [Dz.U. nr 177, poz.1371].

UWARUNKOWANIA PRZYRODNICZE
Jedną z najważniejszych cech, która spaja i wyróżnia obszar LGR „Opolszczyzna” jest bogactwo przyrodnicze związane z pozostałością śląskiej puszczy – Borów Stobrawsko-Turawskich i Borów Niemodlińskich oraz dużą liczbą zbiorników wodnych, w tym licznych stawów. Rzeźba terenu oraz dobrze rozwinięta sieć hydrograficzna były szczególnie sprzyjającymi warunkami do tworzenia sztucznych zbiorników wodnych, w tym rozległych kompleksów stawów. W oparciu o stawy od kilku stuleci prowadzona jest rozwinięta gospodarka rybna – głównie hodowla karpia. Największe nagromadzenie stawów rybnych, występuje w okolicach Niemodlina, Tułowic, Pokoju i Świerczowa. Są one nie tylko wykorzystywane do hodowli, ale wiele z nich stanowi również ostoję rzadkich gatunków ptaków i roślin oraz piękny element krajobrazu, co sprawia, że stanowią one cenny walor dla rozwoju ekoturystyki. Ma to swoje odzwierciedlenie w powierzchni obszarów chronionych, które zajmują, ponad 75% (źródło:GUS BDR 2008) całego obszaru LGR i obejmują wszystkie gminy objęte LSROR oraz niskiej gęstości zaludnienia (62 os/km2). Najcenniejszymi terenami pod względem przyrodniczym w granicach LGR są ostoje NATURA 2000. Wyznaczone ostoje to tzw. ostoje „ptasie” są to „Grądy Odrzańskie” (gmina Popielów i Lewin Brzeski) oraz „Jezioro Turawskie” (w gminie Turawa i Ozimek). Pozostałe (5) proponowane do ochrony ostoje Natura 2000 to: „Łąki w okolicach Karłowic nad Stobrawą”, „Opolska dolina Nysy Kłodzkiej”, „Bory Niemodlińskie”, „Lasy Barucickie” i „Stawy Niemodlińskie” wyróżniające się występowaniem m.in. zagrożonych wyginięciem rzadkich gatunków roślin i zwierząt, w tym szczególnie ptaków, dobrze zachowanymi fragmentami łąk wilgotnych, lasów liściastych i borów. Wielkopowierzchniowymi formami ochrony przyrody, w których granicach znajdują się wszystkie gminy należące do LGR, są: Stobrawski Park Krajobrazowy oraz Obszary Chronionego Krajobrazu: „Lasy Stobrawsko-Turawskie”, „Bory Niemodlińskie” i „Grodziec”. Stobrawski Park Krajobrazowy jest największym parkiem krajobrazowym w województwie opolskim. Na terenie LGR znajduje się ok. 80% obszaru Stobrawskiego Parku Krajobrazowego. Najcenniejszymi zasobami Parku jest: występowanie ok.150 gatunków ptaków chronionych i ok. 30 gatunków innych zwierząt chronionych, w tym wielu gatunków ginących i rzadkich, mających na terenie parku swoje najliczniejsze stanowiska w regionie, dla których ważne siedlisko stanowią liczne stawy rybne, które położone z dala od siedzib ludzkich są łowiskami dla rzadkich ptaków m.in. rybołowa i orła bielika, występowanie ponad 48 gatunków roślin chronionych i ponad 130 roślin rzadkich, z których aż 11 jest zagrożonych wymarciem w skali Polski, a kilka w skali Europy. Obszar Chronionego Krajobrazu „Lasy Stobrawsko–Turawskie”, obejmuje rozległy, rozczłonkowany kompleks, który stanowi dopełnienie i przedłużenie Stobrawskiego Parku Krajobrazowego. Obszar ten objęto ochroną prawną ze względu na znaczące walory przyrodnicze i krajobrazowe, atrakcyjność turystyczną i słabe zurbanizowanie. Podobnie jak OCHK „Grodziec” i „Bory Niemodlińskie”, który dodatkowo posiada bardzo bogate walory kulturowe, w tym wiele cennych zabytków. Na terenie LGR znajdują się także 3 rezerwaty przyrody o łącznej pow. 101,9 ha, położone w gminie Tułowice („Złote Bagna”) i Lasowice Wlk. („Kamieniec” i „Smolnik”), które chronią torfowiska i bory bagienne oraz stanowisko szybko wymierającej w całej Europie „kotewki orzecha wodnego” (staw w Szumiradzie). W ostatnich latach utworzono także na obszarze LGR kilka zespołów przyrodniczo-krajobrazowych oraz użytków ekologicznych chroniących doliny rzek, starorzecza i podmokłe łąki. Dużą wartość przyrodniczą posiada także górny odcinek Smortawy (gm. Świerczów) - ze względu na dobrze zachowaną faunę drobnych gatunków ryb, postulowany przez ichtiologów do powołania rezerwatu chroniącego rzekę i jej bezpośrednie otoczenie. Na całym omawianym obszarze zarejestrowano ponad 130 drzew pomnikowych, w tym jeden z 10 najstarszych dębów w Polsce – dąb Pucklera w Szydłowcu Śląskim oraz najstarszą w Polsce sosnę wejmutkę (park w Pokoju). Obszar LGR posiada także cenne parki, które łącznie ze stawami stanowią o wybitnych wartościach przyrodniczych i krajobrazowych: jeden z największych i najciekawszych na Opolszczyźnie - park francuski i angielski w Pokoju ze stawami w Winnej Górze, park przypałacowy w Tułowicach, który wykorzystuje Technikum Leśne oraz park dendrologiczny w Lipnie - najstarsze arboretum w Polsce, założone w 1783 przez właścicieli dóbr niemodlińskich. Wybitnie cennym obiektem przyrodniczym jest także dawna kopalnia iłów kajprowych w Krasiejowie (gm.Ozimek), gdzie dokonano odkrycia na skalę światową – prawdopodobnie najstarszych dinozaurów na świecie, liczących ponad 230 mln lat. 

UWARUNKOWANIA HISTORYCZNE I KULTUROWE ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM DZIAŁALNOŚCI RYBACKIEJ
Wpływ na zagospodarowanie większości obszaru miały specyficzne warunki przyrodnicze - słabe gleby, a w związku z czym wysoka lesistość, co miało wpływ na stosunkowo późny rozwój sieci osadniczej i gospodarkę regionu związaną z lokalnymi zasobami.  Także zmiany ludnościowe po II wojnie światowej spowodowały znaczne zróżnicowanie kultur i tradycji.

Bogata sieć rzeczna, starorzecza, małe oczka wodne, torfowiska, namuliska oraz tereny zalewowe i inne obszary okresowo podmokłe stanowią o bogactwie sieci hydrograficznej sprzyjającej rozwojowi miejscowego rybołówstwa.  Obecnie na obszarze każdej gminy wchodzącej w skład LGR prowadzone są połowy, chów lub hodowla ryb, przede wszystkim na stawach karpiowych, co jest czynnikiem spajającym obszar objęty LSROR. 
Najstarsze skupiska gospodarstw stawowych zbudowano już w średniowieczu. Tradycje hodowli ryb w okolicach Niemodlina i Tułowic sięgają XVI wieku. Największe stawy powstały w wyniku wydobycia rudy darniowej. Istniejące do dzisiaj stawy: Wołowice, Magnuszowskie, Maciejów, Tasznica, Grzędowski służyły produkcji ryb już w 1534 roku. Na początku XVII wieku w dobrach niemodlińskich (obecnie gmina Niemodlin i Tułowice) było ponad 55 stawów. Odławiano w nich wówczas rocznie ponad 18 tys. karpi. Największym odbiorcą ryb w pierwszej połowie XVIII wieku byli kupcy z Brzegu i Wrocławia, ważnymi odbiorcami byli również nyscy kapucyni. Transport ryb z dóbr niemodlińskich do Wrocławia odbywał się Odrą. Jako odbiorców wymienia się także kupców z Grodkowa i Strzelec.  Największe dochody przyniosła hodowla karpia królewskiego (w 1913 roku odłowiono 500 cetnarów).

Historia powstania stawów hodowlanych będących obecnie w administracji gospodarstwa hodowlanego Krogulna sięga drugiej połowy XVIII wieku. Z powodu rozległych bagien oraz moczarów trudnych do przebycia książe Karol Chrystian Erdmann von Württemberg podjął prace osuszenia terenu i założenia hodowli karpi w okolicach Pokoju. Większość stawów powstała w okresie wojny siedmioletniej, gdy panowała wielka bieda i książę zlecił kopanie stawów, aby dać ludziom możliwości zarobku. 

W XIX wieku, a nawet do I wojny światowej tereny nadodrzańskie posiadały dogodne warunki do rozwoju. Toteż według opinii miejscowej ludności jeszcze w latach osiemdziesiątych XIX w. rybołówstwo obok zbieractwa było źródłem zarobku, zwłaszcza dla ubogiej ludności. Dopiero po I wojnie światowej zaczęło zanikać jego znaczenie z powodu gwałtownego zmniejszenia ilości ryb na skutek zanieczyszczenia Odry ściekami fabrycznymi. Obecnie sytuacja ulega stopniowej poprawie. Na terenie LGR we wsiach nadodrzańskich lub leżących nad dopływami Odry można jeszcze spotkać zawodowych rybaków, którzy obecnie ze względu na zły stan wody, zaniechali dawnych sposobów łowienia, ale żywa jest ciągle tradycja tego zajęcia, polegająca zarówno na znajomości gatunków ryb, jak też sprzętu rybackiego. W niektórych wsiach rybacy potrafią wyliczyć i podać gwarowe nazwy dla dwudziestu kilku gatunków i opisać przy tym ich wygląd oraz tryb życia.  
Obszar LGR jest interesujący także pod względem zachowanych zabytków i miejsc o ciekawej historii. Nieodzownym elementem zabytkowego krajobrazu na obszarze LGR są pałace oraz dwory. Wśród takich założeń należy wymienić pałac w Tułowicach, Lewinie Brzeskim, zamek w Niemodlinie, gotyckie założenie zamkowo – folwarczne w Karłowicach czy dwór i park w Starościnie oraz dwór obronny z fosą w Miejscu.  
Fascynująca historia i bogactwo zabytków powiązane z walorami przyrodniczymi (kompleksami stawów, parkami i lasami) charakteryzują trzy miejscowości na obszarze LGR, które są zarazem ostoją rybactwa (największe i najliczniejsze gospodarstwa rybackie).